محمد سعيد جانب اللهى

88

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

در ايرانشهر : 1 . دانهء هندوانه صحرايى گنج « 1 » را مىسابند و مىخورند . 2 . شيره انقوزه ( پترگ ) را گرفته با روغن گاو مخلوط مىكنند و به مدت هفت روز ناشتا يك قاشق چاىخورى مصرف مىكنند . 3 . دانهء گياهى به نام گدلوك « 2 » را شب در آب مىريزند ، تا صبح شيرهء آن بيرون مىآيد كه بسيار تلخ است ، قبل از صبحانه به مقدار يك استكان از اين شيره مىخورند ، ولى اگر زياد مصرف كنند ، كشنده است ( جانب اللهى ، 1381 : 256 ) . همچنين هسته « 3 » كه ميوهء گياهى خودرو و شبيه هندوانه است و شيرهء گياه اشبرگ « 4 » داروى مناسبى براى بيمارىهاى انگلى است ( همان : 257 ) . در خراسان : 1 . برگ شفتالو را مىجوشانند و شيرهء آن را مىخورند و قدرى از آن را نيز بر شكم مىمالند . 2 . اندكى انغوزه لاى كشمش يا خرما مىگذارند و مىخورند . 3 . چهار روز متوالى قره‌قوروت مىخورند و روز پنجم يك مثقال پوست نارنج كوبيده ميل مىكنند . 4 . قارچ كوهى يا قارچ صحرايى را خشك كرده مىكوبند و سه روز ناشتا روى زبان خود مىريزند و چند جرعه آب بالاى آن مىآشامند ، روز چهارم آش قره‌قوروت مىخورند ( شكورزاده : 265 ) . در سنگسر انگوم انغوزه براى دفع كرم به كار مىرود ( اعظمى : 58 ) . در اصفهان آويشن يا تخم حنظل مىخورند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در اردكان براى دفع كرم روده برگ درخت شفتالو و صبر زرد را مىكوبند و خمير مىكنند و در سوراخ ناف مىگذارند ، نخود را خيس مىكنند ، صبح ناشتا آب آن را مىخورند ، خوردن آش ترش يا آش تمر هندى يا آش قره‌قوروت كرم معده را دفع مىكند ، ريشهء درخت انار شيرين را مىجوشانند و آب آن را مىخورند ، كه بعد از آن بايد روغن كرچك بخورند . آب انار تلخگ « 5 » ( انار نورس ) در آش مىريزند و مىخورند . در طول درمان خوردن نان را بايد قطع كنند ، براى دفع كرم معده علاوه بر داروهاى مزبور دم‌كردهء بابونهء شيرازى و دم‌كردهء خلال نارنج ، جوشاندهء افسنطين و درمنهء تركى ( نوعى صمغ است ) را به صورت مخلوط مىخورند ( طباطبايى : 700 ) .

--> ( 1 ) . ganj ( 2 ) . gadelug ( 3 ) . gelanjuk ( 4 ) . es ? barg ( 5 ) . talxog